Theater is de sterkste collectieve ervaring die we kennen.

In Spinozaland, de ontdekking van de vrijheid, Amsterdam 1677 verwijst Maxime Rovere naar het theater in de republiek. Hij geeft het woord aan Lodewijk Meyer: “mijn wens is dat we er samen in slagen onze medeburgers gevoelig te maken voor het feit dat het toneel meer is dan alleen een ‘fatsoenlijk genoegen’.” Meyer ziet het toneel als een leerschool van het hart. Het theater als een middel om de menselijke realiteit te onderzoeken en om mee te experimenteren.

Door de afwijzing van de Aristotelische begrippen van medelij en vrees kan je met wat goede wil in Meyer een voorloper zien van Brecht en het vertellende toneel: “Het is beter het publiek te stimuleren met medeleven voor de personages én verbijstering over hun lot, zodat ze leren het onderscheid te maken tussen wat nadelig en nuttig is.” Hij ziet in zijn tijd hiertoe de mogelijkheid door het Franse classicistische theater te omarmen en het barokke toneel af te wijzen. Want dat laatste is slechts gericht op het bedwelmen van het publiek met wonderen en verrassingen.

Persoonlijk ben ik ook niet zo van het theater dat louter bestaat ter vermaak. Maar ik zie ook de lol bij het publiek als het wordt ondergedompeld in het plezier van de illusie om de illusie. Nu driehonderdvijftig jaar later kunnen de verschillende vormen naast elkaar bestaan. Het publiek is minder eenkennig. Voor elke beroepsopvatting is een niche. Beoordeel een voorstelling op wat het pretendeert te zijn. Bewonder de poging en leg scherp de vinger op de zere plek. Bejubel het succes en geef credits aan de kwaliteit.

Maar ik bedenk me ook dat de waarde en kracht van theater tegenwoordig misschien meer besloten ligt in haar vorm: live in een ruimte deelgenoot zijn van een gezamenlijke ervaring. Maar ook dat is een illusie. Want in de republiek beperkt, volgens Meyer, het toneel zich niet alleen tot wat zich op het podium afspeelt. “De mensen in de zaal en in de loges worden gelijkelijk in het hart geraakt door wat er op het toneel gebeurt en vormen zo een gemeenschap met dezelfde gevoelens. Omdat toneel op een unieke wijze het gemeenschappelijke en het persoonlijke verwoordt, denk ik dat het één van de sterkste collectieve ervaringen is die we kennen.”

Christiaan Mooij, Oudemirdum, 30 juli 2021

(beeld: Juffenballet, Maas Theater en Dans, fotograaf onbekend)

voorwoord ZOZ academy

Bij het overzicht van de pilotprojecten uit het eerste jaar van de ZOZ Academy schreef ik een voorwoord.

In zijn boek Feitenkennis bespreekt Hans Rosling tien principes die onze kijk op de werkelijkheid beïnvloeden. Hij trapt af met de bespreking van ons kloofinstinct. Het is de onweerstaanbare neiging om van alles en nog wat in te delen in twee afzonderlijke en vaak tegengestelde groepen, met daar tussen een imaginaire kloof. Alleen bij nauwkeurige bestudering van de wereld zien we al snel tussen de uitersten een waaier aan nuances en fases van ontwikkeling. Maar omdat de mens nu eenmaal een voorliefde heeft voor drama en dramatische wereldbeelden bereiken deze nuances en ontwikkelingen zelden de kunsten of de media.

Fonds ZOZ is actief op zoek naar verhalen uit dit rijke tussengebied en morrelt aan denkbeelden die polariteit oproepen of in stand houden. Hierbinnen heeft de ZOZ Academy een bijzondere plek doordat ze makers expertise, begeleiding en budget biedt om ideeën rond nieuwe verhalen te onderzoeken en te testen. Kleinschalige projecten met een verfrissend idee of een flinke dosis experiment staan voorop.Het zijn makers die via kunst en media onze kijk op de werkelijkheid willen verrijken.

Dit boekje is een overzicht van projecten uit ons eerste jaar. Het toont een waaier aan projecten van makers die de noodzaak voelden om nieuwe verhalen te vertellen en buiten de begane paden te treden. Voor seizoen 2019-2020 zoeken we opnieuw projecten voor de ZOZ Academy. We verwelkomen fotografen, theatermakers, muzikanten, illustratoren, filmmakers, schrijvers, nieuwe mediamakers, jongerenwerkers, educatoren en beeldend kunstenaars die met hun verhaen een verandering in de Nederlandse Samenleving te weeg willen brengen en onze blik op de wereld verrijken.

Voor meer informatie over de ZOZ academie kijk op  Fonds ZOZ