Theater is de sterkste collectieve ervaring die we kennen.

In Spinozaland, de ontdekking van de vrijheid, Amsterdam 1677 verwijst Maxime Rovere naar het theater in de republiek. Hij geeft het woord aan Lodewijk Meyer: “mijn wens is dat we er samen in slagen onze medeburgers gevoelig te maken voor het feit dat het toneel meer is dan alleen een ‘fatsoenlijk genoegen’.” Meyer ziet het toneel als een leerschool van het hart. Het theater als een middel om de menselijke realiteit te onderzoeken en om mee te experimenteren.

Door de afwijzing van de Aristotelische begrippen van medelij en vrees kan je met wat goede wil in Meyer een voorloper zien van Brecht en het vertellende toneel: “Het is beter het publiek te stimuleren met medeleven voor de personages én verbijstering over hun lot, zodat ze leren het onderscheid te maken tussen wat nadelig en nuttig is.” Hij ziet in zijn tijd hiertoe de mogelijkheid door het Franse classicistische theater te omarmen en het barokke toneel af te wijzen. Want dat laatste is slechts gericht op het bedwelmen van het publiek met wonderen en verrassingen.

Persoonlijk ben ik ook niet zo van het theater dat louter bestaat ter vermaak. Maar ik zie ook de lol bij het publiek als het wordt ondergedompeld in het plezier van de illusie om de illusie. Nu driehonderdvijftig jaar later kunnen de verschillende vormen naast elkaar bestaan. Het publiek is minder eenkennig. Voor elke beroepsopvatting is een niche. Beoordeel een voorstelling op wat het pretendeert te zijn. Bewonder de poging en leg scherp de vinger op de zere plek. Bejubel het succes en geef credits aan de kwaliteit.

Maar ik bedenk me ook dat de waarde en kracht van theater tegenwoordig misschien meer besloten ligt in haar vorm: live in een ruimte deelgenoot zijn van een gezamenlijke ervaring. Maar ook dat is een illusie. Want in de republiek beperkt, volgens Meyer, het toneel zich niet alleen tot wat zich op het podium afspeelt. “De mensen in de zaal en in de loges worden gelijkelijk in het hart geraakt door wat er op het toneel gebeurt en vormen zo een gemeenschap met dezelfde gevoelens. Omdat toneel op een unieke wijze het gemeenschappelijke en het persoonlijke verwoordt, denk ik dat het één van de sterkste collectieve ervaringen is die we kennen.”

Christiaan Mooij, Oudemirdum, 30 juli 2021

(beeld: Juffenballet, Maas Theater en Dans, fotograaf onbekend)

vragen en opmerkingen

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s